Шолу мақаласы · e0003

GxP-реттелетін фармацевтикалық қызметтегі жасанды интеллект: реттеушілік талаптар, валидация, деректерді және тәуекелдерді басқару

Ридванов Ч.И. · ORCID 0009-0003-3689-1757

Ибрагимова Л.Н. ✉ · ORCID 0000-0002-8381-5330

Дәйексөз үшін

Ридванов Ч.И., Ибрагимова Л.Н. GxP-реттелетін фармацевтикалық қызметтегі жасанды интеллект: реттеушілік талаптар, валидация, деректерді және тәуекелдерді басқару. Pharmaceutical Sciences and Health Products. 2026;1(1):e0003.

Аңдатпа

Кіріспе. Фармацевтикалық саланың цифрлық трансформациясы, Process Analytical Technology (PAT), үздіксіз өндіріс және Pharma 4.0 тұжырымдамасының дамуы жасанды интеллектті (Artificial Intelligence, AI) және машиналық оқытуды (Machine Learning, ML) фармацевтикалық әзірлеуде, өндірісте, сапаны бақылауда және басқа да GxP-реттелетін үдерістерде кеңінен қолдануға жағдай қалыптастыруда. Сонымен қатар AI/ML жүйелерінің ерекшеліктері валидацияға, деректерді басқаруға, тәуекелдерді бағалауға, адам тарапынан бақылауға және компьютерлендірілген жүйелердің өмірлік циклін басқаруға қатысты дәстүрлі тәсілдерді бейімдеуді талап етеді.

Мақсаты. GxP-реттелетін фармацевтикалық қызметте жасанды интеллектті қолдануға қатысты заманауи ғылыми және реттеушілік тәсілдерді жүйелеу, сондай-ақ AI жүйелерін валидациялау, деректерді басқару, тәуекелдерді бағалау, адам тарапынан бақылау және олардың өмірлік циклін басқаруға қойылатын негізгі талаптарды айқындау.

Материалдар мен әдістер. Ғылыми әдебиеттер мен нормативтік-реттеушілік құжаттарға аналитикалық шолу жүргізілді. PubMed/MEDLINE дерекқорларында жарияланған еңбектер, сондай-ақ FDA, EMA, ICH, European Commission және ISPE құжаттары талданды. Негізгі назар 2020-2026 жылдары жарияланған материалдарға аударылды; сонымен қатар PAT, фармацевтикалық сапа жүйесі, сапа тәуекелдерін басқару, компьютерлендірілген жүйелер және үздіксіз өндіріске қатысты неғұрлым ертерек жарияланған іргелі құжаттар да қамтылды.

Нәтижелер. AI-ға қатысты реттеушілік тәсілдің фармацевтикалық қызметте оны қолдану мүмкіндіктерін талқылаудан бастап, нақты айқындалған қолдану контекстіне, деректерді басқаруға, адам тарапынан бақылауға, модель сипаттамаларын бағалауға және оның өмірлік циклін басқаруға негізделген тәуекелге бағдарланған басқару моделіне дейін бірізді түрде дамып отырғаны анықталды. 2026 жылғы қаңтарда FDA мен EMA бірлесіп жариялаған Guiding Principles of Good AI Practice in Drug Development құжаты маңызды кезең болды. 2026 жылғы 2 сәуірдегі FDA Warning Letter талдауы қолданыстағы CGMP талаптарының AI-ды реттелетін фармацевтикалық құжаттаманы дайындау кезінде пайдалануға іс жүзінде қолданылғанын көрсетті. Дәрілік заттың өмірлік цикліндегі AI/ML қолданудың негізгі бағыттары жүйеленіп, GxP ортасындағы AI қолдануды тәуекел деңгейі бойынша үш деңгейге бөлетін авторлық жіктеу ұсынылды.

Қорытындылар. Жасанды интеллектті қолдану қолданыстағы GxP талаптарын алмастырмайды, керісінше, бақылау нысанын деректер, модель, оның сипаттамалары, өзгерістері және пайдаланушымен өзара әрекеттесуі есебінен кеңейтеді. GxP үшін критикалық AI жүйелерінде қолдану контекстін нақты айқындау, тәуекелге бағдарланған валидация, деректерді басқару, құжатталған адам тарапынан бақылау, тиімділікті мониторингілеу және жүйенің бүкіл өмірлік циклі бойы өзгерістерді басқару қажет. AI басқаруын фармацевтикалық сапа жүйесіне және тәуекелдерді басқару үдерістеріне интеграциялау оны фармацевтикалық қызметте бақыланатын түрде қолданудың негізгі шарты болып табылады.

Түйін сөздер

жасанды интеллектмашиналық оқытуGxPфармацевтикалық өндірісвалидациядеректерді басқарудеректер тұтастығытәуекелдерді басқаруFDAEMA

Мақала тарихы

  1. Жарияланды

Рецензиялау моделі: Сыртқы қос соқыр рецензиялау · Нұсқасы: Соңғы жарияланған нұсқа

Қосымша материалдар

Бөлек қосымша материалдар жоқ.